Vì sao số ca ung thư tuyến giáp tăng nhanh trên toàn thế giới?
Trong những năm gần đây, tỷ lệ mắc ung thư tuyến giáp đang tăng nhanh ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là ở Mỹ, nơi ung thư tuyến giáp đang tăng nhanh hơn bất kỳ loại ung thư nào khác. Vậy điều gì đang thực sự đứng sau hiện tượng đáng lo ngại này?
Tuyến giáp là một tuyến nhỏ nằm ngay dưới yết hầu, có nhiệm vụ tiết ra hormone giúp điều hòa nhịp tim, huyết áp, nhiệt độ cơ thể và cân nặng. Ung thư tuyến giáp xảy ra khi các tế bào ở tuyến giáp phát triển mất kiểm soát, hình thành khối u, có thể lan sang các bộ phận khác trong cơ thể. Dù hầu hết các ca ung thư tuyến giáp đều có khả năng chữa khỏi, các chuyên gia y tế vẫn lo lắng khi thấy tỷ lệ mắc bệnh tăng quá nhanh. Theo số liệu từ hệ thống thống kê ung thư SEER (Mỹ), số ca ung thư tuyến giáp đã tăng hơn gấp 3 lần từ năm 1980 đến 2016, ở nam giới từ 2,39 lên 7,54 ca trên 100.000 người, và ở nữ giới từ 6,15 lên 21,28 ca.
Một trong những nguyên nhân đầu tiên được đưa ra là do tiếp xúc với bức xạ ion hóa ở tuổi thơ, vốn đã được chứng minh là làm tăng nguy cơ ung thư tuyến giáp. Ví dụ sau thảm họa hạt nhân Chernobyl năm 1986, trẻ em tại Belarus, Ukraine và Nga đã ghi nhận số ca ung thư tuyến giáp tăng vọt. Tuy nhiên, ở Mỹ hay nhiều nước khác không hề xảy ra thảm họa hạt nhân vào những năm 1980-1990, vậy tại sao tỷ lệ ung thư vẫn tăng?
Câu trả lời có thể nằm ở sự tiến bộ trong chẩn đoán y khoa. Từ thập niên 1980, các bác sĩ bắt đầu sử dụng siêu âm tuyến giáp, một kỹ thuật hình ảnh có thể phát hiện ra cả những khối u rất nhỏ mà trước đó không thể thấy bằng cách sờ. Đến những năm 1990, họ còn sử dụng thêm kỹ thuật sinh thiết bằng kim nhỏ (FNA) để xác định chính xác khối u có phải ung thư hay không. Chính điều này đã dẫn đến hiện tượng chẩn đoán quá mức, tức phát hiện ra những ca ung thư nhỏ đến mức nếu không kiểm tra thì người bệnh cũng không hề biết mình mắc bệnh, và cũng có thể không bao giờ có triệu chứng trong suốt cuộc đời. Nhưng vì phát hiện ra ung thư, nhiều người đã phải phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến giáp và điều trị bằng i-ốt phóng xạ, dù chưa chắc họ thực sự cần.
May mắn là hiện nay các bác sĩ đã cẩn trọng hơn. Thay vì cắt bỏ hoàn toàn tuyến giáp, họ có thể chỉ loại bỏ một phần hoặc theo dõi định kỳ. Liệu pháp i-ốt phóng xạ giờ đây chỉ được dùng cho những ca ung thư ác tính. Nhờ đó, số ca mắc ung thư tuyến giáp tại Mỹ đã dần ổn định, trung bình khoảng 14 ca trên 100.000 người trong những năm gần đây.
Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học cho rằng chẩn đoán quá mức không phải là lý do duy nhất. Một nghiên cứu cho thấy các quốc gia thu nhập trung bình, nơi không có chương trình tầm soát tuyến giáp tốt như các nước giàu, cũng ghi nhận tỷ lệ ung thư tuyến giáp tăng mạnh. Hơn nữa, số lượng các khối u lớn, ung thư di căn hoặc có đặc điểm nguy hiểm cũng đang tăng lên. Điều này cho thấy không chỉ là phát hiện sớm hơn, mà còn có thể là sự gia tăng thực sự của bệnh.
Một yếu tố đáng chú ý khác là béo phì. Từ những năm 1980, tỷ lệ người thừa cân và béo phì ở nhiều nước phát triển đã tăng nhanh, và nghiên cứu cho thấy người có chỉ số BMI cao có nguy cơ mắc ung thư tuyến giáp cao hơn 50% so với người có cân nặng bình thường. Không chỉ dễ mắc bệnh hơn, người béo phì còn dễ mắc phải những dạng ung thư tuyến giáp nguy hiểm hơn, có khả năng di căn cao hơn. Ngoài ra, béo phì còn liên quan đến rối loạn hormone tuyến giáp như TSH, một yếu tố có thể kích thích sự phát triển của ung thư.
Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia nghi ngờ rằng hóa chất gây rối loạn nội tiết trong các sản phẩm hàng ngày như đồ nhựa, đồ chống dính, mỹ phẩm hay bọt chữa cháy cũng có thể liên quan đến ung thư tuyến giáp. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại vẫn chưa đủ mạnh để khẳng định mối liên hệ này.
Cuối cùng, một nguyên nhân đang được quan tâm là bức xạ từ các xét nghiệm y tế, đặc biệt là chụp CT và X-quang. Số lượng các ca chụp CT, bao gồm cả ở trẻ em, đã tăng mạnh kể từ thập niên 1980, và đây là loại xét nghiệm tạo ra mức bức xạ cao cho tuyến giáp. Dựa trên các mô hình nghiên cứu, người ta ước tính rằng mỗi năm có thể có khoảng 3.500 ca ung thư tuyến giáp ở Mỹ do ảnh hưởng từ chụp CT.
Tất cả những điều trên cho thấy rằng sự gia tăng ung thư tuyến giáp là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp lại, từ cải tiến y học, béo phì, lối sống hiện đại, tiếp xúc với bức xạ đến cả yếu tố môi trường và di truyền.
Lựa Chọn Bảo Hiểm tổng hợp phân tích từ BBC
